De leestip van redacteur Jelte Nieuwenhuis
Ik zit in een leesclub. We komen niet meer zo vaak bij elkaar, maar dat doet er nu even niet toe. Aan het eind van iedere bijeenkomst wordt iedere deelnemer geacht om, net als serieuze recensenten tegenwoordig, sterren uit te delen aan het besproken boek. Van nul tot vijf. Ik geef nooit vijf sterren. Ik heb daar zo mijn redenen voor. Redenen die ik altijd graag ongevraagd met mijn leesclubgenoten deel. En nu ook met jullie.
Vijf sterren geef je als een boek je leven verandert. Hoe klein die verandering ook is. Iets in je manier van kijken, in je manier van denken. De in 2012 verschenen roman Vertrek van station Atocha van de Amerikaanse auteur Ben Lerner krijgt van mij vijf sterren. De manier waarop Lerner je via zijn hoofdpersoon Adam Gordon naar de werkelijkheid laat kijken, is zo volstrekt uniek dat de wereld er sindsdien net iets anders uitziet. Iets raarder, iets grappiger, maar ook iets somberder, want de jonge dichter Adam, die dankzij een prestigieuze literaire beurs een aantal maanden in Madrid verblijft, is een cynisch en manipulatief mannetje dat weinig vertrouwen heeft in de mensheid, en al helemaal niet in zichzelf, en het vertrouwen dat hij van anderen krijgt, stelselmatig beschaamt. In Vertrek van station Atocha geeft hij ons een virtuoze demonstratie van het langs mensen heen leven. Als je er dan toch bij neer hebt gelegd dat werkelijk contact tussen mensen onmogelijk is, leef je dan volledig uit in het vermijden van intimiteit: vertel op iedere feestje andere verhalen over jezelf, rook zo veel wiet dat je de werkelijkheid volledig naar je eigen hand zet en niet meer afhankelijk bent van anderen, ga willekeurige contacten aan met willekeurige meisjes en verbreek ze als het je uitkomt.
Maar wat heeft dit nou veranderd aan mijn leven? Het confronteert me paradoxaal genoeg op een zeldzaam intieme en schokkende wijze met een van de grootste tragedies van het mens-zijn: we zitten allemaal opgesloten in onszelf. Dat willen we liever niet weten. Maar als we het via een personage anders te horen krijgen, kunnen we het aan. Aan het eind van het lied, zo leert Lerner ons, kun je er nog om lachen ook.
