Hoge onderscheiding voor Jan Zwartendijk, de verzetsheld uit ‘De rechtvaardigen’ van Jan Brokken

Groot nieuws: op vrijdag 21 april is bekend gemaakt dat het Kabinet wil dat Jan Zwartendijk, over wiens leven Jan Brokken het epos ‘De rechtvaardigen’ schreef, postuum geëerd zal worden met de Erepenning voor Menslievend hulpbetoon. Dit is de hoogst denkbare Koninklijke onderscheiding.

Hiermee wordt een grove onrechtvaardigheid rechtgezet: consul Zwartendijk, die door het uitschrijven van visa duizenden Joden redde, werd na de Tweede Wereldoorlog hierom berispt door Buitenlandse Zaken. Het is wettelijk niet mogelijk om iemand die overleden is, zo’n hoge onderscheiding toe te kennen, maar het Kabinet bepleit een eenmalige uitzondering op die regel. Met de publicatie van ‘De rechtvaardigen’ van Jan Brokken in 2018 kwam het verhaal van ‘De Nederlandse Schindler’ Jan Zwartendijk in beeld. Eerder dit jaar nam D66-lid Sjoerd Sjoerdsma het initiatief tot een brief aan de Koning waarin namens de hele Tweede Kamer om eerherstel van Zwartendijk gevraagd werd.

In Trouw reageert Jan Brokken vandaag door te stellen dat de onderscheiding weliswaar vijftig jaar te laat komt, ‘Maar het is een stap naar erkenning’. Brokken noemt Zwartendijk ‘Het ideale voorbeeld. Hij vond dat je als mens een aantal waarden en normen voor jezelf moet stellen en dat je daar nooit onder mag gaan.’

Zwartendijk leefde zijn leven lang in onzekerheid over het lot van de mensen voor wie hij een visum uitschreef. Pas op de dag van zijn begrafenis kwam het bericht binnen dat onderzoek had uitgewezen dat 95% van hen het overleefd had. Jan Brokken: ‘Morgen deel ik toevallig een maaltijd met zijn kinderen. Ze zullen verrukt zijn. Hoewel het nog steeds pijnlijk is dat Zwartendijk het niet zelf heeft mogen meemaken.’

‘Jan Brokken heeft een monument gebouwd voor Jan Zwartendijk.’ ★★★★ – de Volkskrant