Wat can you tell me about Barthelme?
Micha Hamel over Sneeuwwitje, de debuutroman van cultauteur Donald Barthelme.
Hoe vergaat het een tweeëntwintigjarige vrouw die wacht op haar droomprins? Donald Barthelme neemt het grondplan van het bekende sprookje als startpunt: Sneeuwwitje is door zeven mannen in het bos gevonden en mee naar huis genomen. Daar bestiert ze sindsdien het huishouden. Er is een prins onderweg, en ook is er een gemene heks die de boel wil dwarsbomen. Vanuit deze archetypische opstelling bouwt de auteur een wereld waarin de gebeurtenissen zich volgens een genadeloze maar ook vaak komische logica voltrekken.
Sneeuwwitje is een boek is om in te blijven dwalen, zoals Sneeuwwitje ooit verdwaalde in het bos. De totale frustratie die Sneeuwwitje ondergaat op haar zoektocht naar liefde komt samen te vallen met onze zoektocht als lezer, en confronteert ons aldus met onze dooltocht door het bestaan. Wij worden als lezer zelf Sneeuwwitje: een persoontje met een flinke dosis aan eigendunk grenzend zelfvertrouwen op zoek naar samenhang, op zoek naar signalen die ons verder helpen, op zoek naar de vervulling van onze verlangens en een uitweg uit onze problemen.
Donald Barthelme hanteert een hoekige afwisseling tussen straattaal en boekentaal, tussen afgezaagde formuleringen, poëtische obscuriteiten, vakjargon, citaten en ouderwets plechtige bewoordingen. Het boek is moedwillig uit balans. Er worden kronkelige zijpaden in geslagen, onbenulligheden uitvergroot, dan wel worden er essentialia overgeslagen of wordt de lezer plotseling geconfronteerd met een wetenschappelijk lemma. Er wordt slap geouwehoerd en diepzinnig gepraat, en ook zijn er vele kritische verwijzingen naar de alledaagse sociale en politieke realiteit. Er staat een gedetailleerde schoonmaakroutine in het boek, een college over de afvalindustrie, een lamento over het uitsterven van de bizon, en een inzicht in het regelment van de padvinderij. Halverwege het boek vindt de lezer zelfs een vragenlijst om in te vullen.
Deze literaire assemblagetechniek heeft als doel het leven in haar onbegrijpelijkheid te proberen te bevatten door het in haar veelvormigheid te tonen. Want slechts het ongerijmde zou iets adequaats over ons leven kunnen zeggen, omdat ongerijmdheid en onafgerondheid de overheersende, en misschien wel überhaupt de enige constante factoren in ons leven zijn.
Tussen de regels door lezen we dat Barthelme commentaar levert op de moderne samenleving, en merken we dat kritiek op het consumentisme, op wetenschap en op sociale reflexen nooit ver weg is. Ook worden pretenties in de beeldende kunst en in het filosofisch discours op elegante en vernuftige wijze aan de kaak gesteld, ongetwijfeld geïnspireerd op zijn ervaringen als directeur van het museum voor moderne kunst in Houston, een betrekking die hij vervulde in de periode voordat hij Sneeuwwitje schreef. Ten slotte is het boek doorklonken van enkele autobiografische helaasheden van de auteur, waaronder depressie en alcoholisme.
Het is een verhaal over de problematiek van de onmogelijk lijkende ontsnapping aan onze rol in deze wereld, die ons enerzijds houvast geeft, en anderzijds ons handelen belemmert. Maar bovenal is het een verhaal over de zoektocht naar liefde, en over hoe een dergelijke zoektocht tot een onbarmhartige chaos kan leiden.
Donald Barthelme is een absolute cultheld en een schrijvers schrijver. Hij is het meest bekend door zijn flash fiction; korte tot zeer korte verhalen. Sneeuwwitje is de eerste van de vier romans die hij heeft geschreven.
Micha Hamel (1970) is componist-dirigent en dichter. Deze tekst is een ingekorte versie van het voorwoord dat hij schreef voor deze editie.
